Enerji Şartı Anlaşması Nedir, Neleri Kapsamaktadır?
Enerji Şartı Anlaşması (Energy Charter Treaty) Uluslararası enerji yatırım ve faaliyetlerinde, uzun vadeli işbirliği sağlamak amacıyla, 17 Aralık 1994’te Lizbon’da 50 ülke tarafından imzalanan ve 16 Nisan 1998’de yürürlüğe giren çok taraflı bir anlaşmadır. Bu anlaşma ile Avrupa'dan Orta Asya'ya ve Japonya'ya kadar uzanan ülkelerin yatırımcı şirketlerine önemli avantajlar sağlamıştır. Anlaşmayı imzalayan ülkeler: Almanya, Amerika Birleşik Devletleri, Arnavutluk, Avrupa Topluluğu, Avustralya, Avusturya, Azerbaycan, Belçika, Beyaz Rusya, Bulgaristan, Büyük Britanya, Birleşik Krallık, Çek Cumhuriyeti, Danimarka, Estonya, Ermenistan, Finlandiya, Fransa, Gürcistan, Hollanda, Hırvatistan, İsveç, İspanya, İsviçre, İzlanda, İrlanda, İtalya, Japonya, Kanada, Kazakistan, Kıbrıs Rum Kesimi, Kırgızistan, Kuzey İrlanda, Letonya, Litvanya, Lihtenştayn, Lüksemburg, Malta, Macaristan, Moldova, Norveç, Polonya, Portekiz, Romanya, Rusya Federasyonu, Slovak Cumhuriyeti, Tacikistan, Türkiye, Türkmenistan Cumhuriyeti, Özbekistan, Ukrayna ve Yunanistan’dır.
Enerji Şartı Anlaşmasının Kapsamı: Uluslararası enerji sektörü hareketlerinde, yatırım, rekabet, ticaret, transit, ve çevreyi ilgilendiren konuların kolaylaştırılması olarak özetlenebilir. 8 bölüm ve 50 maddeden oluşmuş, hukuki bağlayıcılığı olan çok taraflı bir anlaşmadır. Bu maddelerin önemli kapsamı aşağıda listelenmiştir.
Enerji geçiş serbestliği
Üye ülkelerin, kendi sınırlarında enerji geçişini kolaylaştırma ve güvence altına alma yükümlülüklerini içerir. Taraflara enerji yatırımları için, ilgili devletlere giriş ve çıkışların özgürlüğü garanti edilir.
Enerji ile ilgili ekipmanların serbest ticareti
Enerji Materyalleri ve ekipmanların pazarlanması, satışı ve ticareti, örnek: benzinin perakende satışı.
Enerji ile ilgili ağlar ve boru hatları gibi konular
Enerji ile ilgili ekipmanların, karayolu ve demiryolu ile hiçbir engel çıkmadan hukuki çerçevede nakliyesi, dağıtımı ve arzı. Örnek: boru hatları, dağıtım şebekeleri, petrol, gaz, kömür, nakilleri yada hatların inşası.
Enerji verimliliğini arttırmak, yatırımları teşvik etmek ve korumak
Enerji üretiminde arzın sürekliliği için korunması, taşınması, depolanması, dağıtımı, yatırımların teşvik edilmesi ve kullanımındaki verimliliğin en yüksek seviyeye ulaştırılması temel hedeftir.
Çevresel boyutlar
Bu madde ile enerji kullanımında olumsuz çevre etkilerinin azaltılması ile ilgili girişimler için üye devletlerin açık bir şekilde siyasi hedefler ortaya koyması istenmiştir.
Çevre ve enerji yatırım konularında uluslararası uyuşmazlıklar ile devlet uyuşmazlıklarının çözüm mekanizmasının kurulması.
Bu maddede genel amaç; yatırımcı ile ev sahibi devlet arasındaki uyuşmazlıkların giderilmesidir. Örneğin; bir hükümet yeni petrol veya gaz boru hatlarını durdurmaya karar verirse, Devletlere ve yatırım yapan şirketlere Uluslararası yatırım mahkemelerinde maddi anlamda dava etmek için önemli bir güç vermiştir.
Son zamanlarda Enerji Şartı Antlaşması, yenilenebilir enerjiye geçiş faaliyetleri önünde bir engel olduğu düşünülerek ağır eleştirilere maruz kalmıştır. AB’ye bağlı bazı ülkelerin sivil toplum örgütlerince Enerji Şartı Antlaşması (ECT), iklim ve çevre krizi konusunda hızlı ve etkili eylemin önündeki büyük bir engel olarak görülmekte ve durdurulmazsa, yeşil ve adil bir topluma dönüşümümün daha zor, daha yavaş ve daha pahalı hale geleceği fikri savunulmaktadır.
